Walidacja urządzeń spawalniczych
Walidacja urządzeń spawalniczych to klucz do jakości i bezpieczeństwa w spawalnictwie.
Spawanie jest procesem specjalnym. Oznacza to, że jakość gotowej spoiny nie może być w pełni zweryfikowana wyłącznie przez badania nieniszczące po zakończeniu pracy. Trwałość i wytrzymałość złącza zależą od ścisłego przestrzegania parametrów technologicznych w trakcie spawania. Aby mieć pewność, że spawarka ustawiona na 200 Amperów faktycznie dostarcza taki prąd, konieczna jest regularna walidacja urządzeń spawalniczych.
W dzisiejszym przemyśle, gdzie standardy jakości (takie jak seria norm EN ISO 3834) są powszechnie wymagane, walidacja spawarek przestała być dobrą praktyką, a stała się koniecznością.
Co to jest walidacja urządzenia spawalniczego?
Walidacja urządzenia spawalniczego to udokumentowany proces potwierdzający, że urządzenie działa zgodnie ze swoją specyfikacją i jest zdolne do powtarzalnego dostarczania parametrów niezbędnych do wykonania spoiny o określonej jakości.
W praktyce polega to na porównaniu wskazań mierników wbudowanych w spawarkę (napięcie, natężenie prądu, prędkość podawania drutu) z wynikami pomiarów wykonanych za pomocą certyfikowanego, wzorcowego urządzenia pomiarowego.
Walidacja, a kalibracja – jaka jest różnica?
Te dwa terminy są często używane zamiennie, co jest błędem.
- Kalibracja to inaczej wzorcowanie:
Kalibracja to proces sprawdzenia, ile „oszukuje” miernik na spawarce. Wynikiem kalibracji jest stwierdzenie błędu pomiarowego (np. spawarka wskazuje 100A, a faktycznie płynie 105A – błąd wynosi 5%). - Walidacja:
Idzie o krok dalej. Polega na potwierdzeniu, że zmierzony błąd mieści się w dopuszczalnych granicach określonych w normach lub specyfikacji producenta. Walidacja kończy się werdyktem: „urządzenie sprawne/niesprawne do użytku”.
Podstawa prawna i normatywna
W Polsce i Europie kluczową normą regulującą proces walidacji sprzętu do spawania łukowego jest PN-EN 50504:2011 („Walidacja sprzętu do spawania łukowego”).
Norma ta precyzuje:
- Techniki i metody wykonywania pomiarów.
- Dopuszczalne tolerancje błędów dla różnych klas urządzeń (standardowa i precyzyjna).
- Wymagania dotyczące aparatury pomiarowej.
Inne istotne normy powiązane to:
- EN ISO 3834: Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych. Wymaga ona nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym i spawalniczym.
- EN ISO 9001: Ogólny system zarządzania jakością, wymagający nadzoru nad wyposażeniem do monitorowania i pomiarów.
- EN 1090: Dotyczy wykonania konstrukcji stalowych i aluminiowych. Wymaga stosowania sprawnych i zwalidowanych urządzeń spawalniczych.
Dlaczego walidacja jest niezbędna?
Korzyści z regularnego przeprowadzania walidacji można podzielić na trzy główne obszary:
- Jakość i powtarzalność
Spawacz musi mieć pewność, że parametry ustawione na panelu są tożsame z tymi, które są dostarczane do łuku. Tylko wtedy można zagwarantować zgodność z technologią spawania (WPS) i uzyskać powtarzalne, wysokiej jakości spoiny, wolne od wad takich jak przyklejenia czy braki przetopu. - Spełnienie wymagań rynkowych i audytowych
Dla firm produkujących konstrukcje stalowe (wg EN 1090) lub działających w branżach o wysokich wymaganiach (np. automotive, energetyka, zbiorniki ciśnieniowe), świadectwo walidacji spawarek jest podstawowym dokumentem wymaganym przez audytorów, inspektorów i klientów. Brak walidacji może skutkować odrzuceniem produkcji. - Bezpieczeństwo i ekonomia
Prawidłowo działający sprzęt to mniejsze ryzyko awarii, a co za tym idzie – przestojów w produkcji. Ponadto, walidacja często łączy się z przeglądem technicznym, co pozwala wykryć drobne usterki zanim doprowadzą do poważnego uszkodzenia spawarki.
Kto może wykonywać walidację i jak często?
Kto?
Zgodnie z zaleceniami, czynności kontrolne powinien prowadzić personel wyspecjalizowany w dziedzinie napraw i eksploatacji urządzeń elektrycznych, znający specyfikę metod spawania. Często firmy korzystają z usług zewnętrznych, autoryzowanych serwisów spawalniczych lub laboratoriów, które posiadają certyfikowane urządzenia pomiarowe z aktualnymi świadectwami wzorcowania.
Jak często?
Zgodnie z normą PN-EN 50504, walidację standardowego sprzętu do spawania łukowego powinno przeprowadzać się raz w roku (corocznie).
Termin ten może ulec skróceniu w sytuacjach, gdy:
- urządzenie uległo poważnej awarii i zostało naprawione,
- urządzenie zostało przewiezione na inne stanowisko w trudnych warunkach,
- istnieje uzasadnione podejrzenie, że wskazania mierników są nieprawidłowe.
Przebieg procesu walidacji (w skrócie)
Proces walidacji zazwyczaj obejmuje następujące kroki:
- Oględziny zewnętrzne:
Sprawdzenie stanu przewodów spawalniczych, gniazd, zacisków, obudowy, działania wentylatorów. - Podłączenie aparatury:
Urządzenie spawalnicze podłączane jest do specjalnego testera walidacyjnego (obciążenia rezystancyjnego lub boczników), który symuluje łuk spawalniczy w kontrolowanych warunkach. - Pomiary:
Metoda MIG/MAG: Pomiar napięcia [V], natężenia prądu [A] oraz prędkości podawania drutu [m/min].
Metoda TIG / MMA: Pomiar natężenia prądu [A]. - Porównanie wyników:
Zmierzone wartości są porównywane ze wskazaniami panelu spawarki przy różnych nastawach (np. minimalnej, średniej, maksymalnej). - Ocena:
Sprawdzenie, czy różnice mieszczą się w tolerancjach określonych przez PN-EN 50504 (zazwyczaj jest to ±10% lub ±5% wartości nastawionej, w zależności od klasy urządzenia i metody). - Dokumentacja – Świadectwo walidacji
Najważniejszym produktem walidacji jest Świadectwo Walidacji. Jest to dokument prawny, który powinien zawierać:- Dane identyfikacyjne urządzenia (typ, producent, numer seryjny).
- Dane wykonującego walidację (firma, nazwisko technika).
- Dane użytego urządzenia pomiarowego (wraz z numerem jego certyfikatu wzorcowania).Wyniki pomiarów w tabeli.
- Werdykt końcowy (zgodne/niezgodne z normą PN-EN 50504).
- Datę wykonania i datę kolejnej walidacji.
Ponadto, na zwalidowaną spawarkę naklejana jest zielona naklejka kontrolna z datą kolejnego badania, widoczna dla spawacza.
Podsumowanie
Walidacja urządzeń spawalniczych to nie zbędna biurokracja, ale fundament nowoczesnego procesu spawalniczego. Zapewnia ona precyzję, powtarzalność jakości, bezpieczeństwo pracy oraz zgodność z międzynarodowymi normami. W inwestowaniu w regularną walidację tkwi pewność, że finalny produkt spawalniczy spełni najwyższe wymagania.
W ofercie posiadamy również walidator urządzeń spawalniczych – weldValidator 600 od firmy Voestalpine Böhler Welding.
Skontaktuj się z nami już dziś, aby dowiedzieć się więcej o naszej ofercie walidacji urządzeń spawalniczych!
Napisz: szymon@weld.guru lub zadzwoń: +48 503 706 533.